تبلیغات
انجمن مردم‏شناسی دانشگاه آزاد - بررسی پدیده شکل گیری زندان و انضباط اجتماعی با نگاهی به کتاب "مراقبت و تنبیه" - میشل فوکو
انجمن مردم‏شناسی دانشگاه آزاد
( واحد تهران مرکز)

آرشیو

لینکستان

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

بررسی پدیده شکل گیری زندان و انضباط اجتماعی با نگاهی به کتاب "مراقبت و تنبیه" - میشل فوکو



میشل فوکو  1926- 1983

یادداشتی بر کتاب "مراقبت و تنبیه" - میشل فوکو- ترجمه: نیکو سرخوش، افشین جهاندیده -  نشر نی- 1378 -   پیام صبا

   

"تنبیه و مجازات"

فوكو در كتاب " تنبیه و مجازات" به بررسی سازو كار قدرت در شكل گیری سیستم قضایی مدرن می پردازد و دلمشغولی اصلی خود یعنی ارتباط دانش- قدرت را نیز در این مقوله پیگیری می كند.

در فصول اولیه كتاب، توصیفی از چهره‏ی ناخوشایند  شكل مجازات و كیفر تا پیش از قرن 17 را شاهدیم. دورانی كه شكل مسلط مجازات، "تعذیب" بود كه همان نمایش مجازاتی خشونت بار در ملاعام همراه با اعتراف مجرم بود. روش هایی مثل چرخاندن مجرم در سطح شهر، استفاده از قاپوق و زنجیرهای سنگین، بریدن زبان یا قسمتی از بدن او، زنده زنده پوست كندن یا 4 شقه كردن و ... از نمونه های تعذیب بود. تعذیب احتضاری طولانی و توام با درد و رنج ، همراه با نمایش آن برای مردم بود.

از اواسط قرن 17 به مرور اعتراضات علیه این نوع مجازات شكل گرفت. محور اصلی این اعتراضات تاكید بر این نكته بود كه به جای شكنجه و مجازات تن، روح فرد مجرم باید اصلاح شود تا از ارتكاب مجدد جرم و یا از ارتكاب جرم توسط افراد دیگر جلوگیری شود. در این اعتراضات تاكید بر اصلاح فرد بود نه تنبیه و مجازات او. از اینجاست كه رفته  رفته قوانین انضباطی و مراقبت افراد، حبس و زندان شكل مسلط تنبیه كیفری می شود و تا امروز نیز همچنان سیستم های كنترل و مراقبت روح و جسم افراد را تحت سلطه دارد.

اما از دید فوكو این فقط شكل ظاهری قضیه است. او بر این باور است كه اعتراضات بر علیه كیفر تعذیب، صرفادارای منشاءای انسانی و دغدغه ای اومانیستی نبود، بلكه عوامل مهم تری از جمله انتقاد به اقتصاد نامتناسب قدرت نقش تعیین كننده تری در این اعتراضات داشت. تا پیش از قرن 17، قدرت مطلق، پادشاه و تجلی قدرت او در قانون بود. هرگونه جرمی به نوعی نقض قانون و در نتیجه لطمه به صاحب پادشاه بود. در نتیجه تعذیب علاوه بر كاركرد قضایی و ایجاد رعب و ترس در مردم و جلوگیری از تكرار جرم، كاركردی سیاسی و نظامی نیز داشت. به واسطه ی تعذیب مشروعیت جریحه دار شده و قدرت پادشاه در مراسمی آیینی ترمیم شده و شكوه و عظمت اقتدار او به نمایش گذاشته می شد.

اعتراض علیه این روش كیفری ، بیشتر اعتراض بر سیستم قضایی و قدرت موجود در آن و اعتراض به نحوه ی توزیع این قدرت بود، بیشتر از آنكه اعتراض به شكنجه انسان باشد. قدرت بیش از اندازه ی دادگاه های بدوی، مدعی العموم، قضات و سرانجام قدرت بیش از اندازه ی شاه.

                   


برخی از دلایل فوكو در اثبات این ادعا به شرح زیر است:

-          سیستم قضایی مبتنی بر تعذیب با وجود خشونتی ظاهری ، قیود محكم و قابل كنترلی داشت: درد وارد بر مجرم باید تا حد دقیقا تعیین شده ای اعمال می شد و نه بیشتر از آن، قضات تا حد امكان سعی بر عفو می نمودند حتی گاه انجام مراسم اعدام آنقدر كش می یافت تا شاید دستور عفو شاهانه برسد. نقش مهم اعتراف در مجوز اعدام نیز دلیلی بر همین مدعاست. اگر مجرم پس از شكنجه  به جرم خود اعتراف نمیكرد از مجازات اعدام تبرئه میشد پس مكانیزم شكنجه برای گرفتن اعدام در حقیقیت برای روشن شدن حقیقت بود – حقیقت مجرم بودن یا نبودن-  . راه های مختلفی برای تخفیف جرم در این سیستم وجود داشت و تعذیب هرگز شكل كلی كیفر نبود. پس اعتراض به این سیستم و جایگزینی سیستم قانون مندی كه راه گریز كمتری در آن پیش بینی شده و مراقبت همه جانبه انسان ها و انضباطی خشك در آن حاكم است، اعتراضی در جهت اهداف والای انسانی به نظر نمی رسد.

-          علاوه بر این، بیشتر معترضان، نه انسانهایی مبارز و یا روشنفكرهای دوران، بلكه بیشتر از همان طیف درون سیستم كیفری و قضات بودند كه بیشتر دغدغه شان نحوه توزیع قدرت در این سیستم بود.

-          در سیستم جدید قضایی، جرم ها شناسایی و رتبه بندی شدند و روند تشخیص جرم و مجرم هویتی آشكار و ملموس پیدا كرد برخلاف قبل كه این روند مخفیانه و بدون ضابطه بندی بود. دیگر مجرم را فقط به واسطه ی جرمش نمی شناختند، بلكه فاكتورهای دیگر را نیز در بروز جرم دخیل می دانستند. فاكتورهایی مثل شرایط وقوع جرم، نیت و اهداف و زندگی نامه و بیماری روحی و روانی فرد. از این جا مجرم به ابژه ای مورد شناسایی تبدیل شد و دانش در كنار قدرت به تجزیه تحلیل شناخت این ابژه پرداخت. علوم مختلفی مثل روانشناسی، مددكاری، پزشكی، جامعه شناسی و كارشناسان علوم مختلف در شناخت جرم به قاضی كمك می كنند تا قضاوت صحیح تری انجام گیرد و بتوانند پیش بینی كنند كه چه نوع كیفری و چه مدت زمانی برای مجرم مناسب خواهد بود تا روح او درمان شود.

 

نتیجه این كه در بدن های آرام و كنترل شده، روش های مختلف كنترل فعالیت، قدرت انضباط، مراقبت پایگان مند، رصد پیوسته ی افراد و پایگان بندی های امتحان محور ، تنایجی است كه از این سیستم نوین كیفری به نهادهای دیگر جامعه مثل سربازخانه ها، مدارس، بیمارستان های، آسایشگاه ها و كارخانه ها و ادارات تسری یافت. این مفاهیم از همه بیشتر در مفهوم "سراسربینی" "Panopticon" تجلی می  یابد.



این مضمون كه نخستین بار توسط "بنتام" در طرحی معماری نمود یافت، به مفهومی كلی و عمیق در مورد نحوه ی نظارت انسان ها در عصر جدید اشاره دارد. نظارتی كه دیگر ناظر بر سوژه ی مورد نظر محاط نیست بلكه نظارت از وسط، با تعداد كمتر ناظر و قدرت نظارت بیشتر انجام می گیرد. جایگاه سوژه از مكانی تاریك و مخوف به فضایی روشن و قابل رویت تبدیل شد و ویژگی اصلی آن این است كه سوژه خود را همیشه در حالت روی پذیری می داند و به این ترتیب به راحتی عظمت قدرت و كارایی آن تضمین می شود.

 

                         
 

عصر ما دوران نهادهایی سراسر بین است. انسان های این دوره در قالب دانش آموز، دانشجو، كارمند، كارگر، مجرم، زندانی، بیمار و شهروند در سلول های این هزارتو گرفتارند و اشكال قدرتِ این نهادهای نظارتی و منضبط ساز، از طریق  معلم، استاد، رییس، كارفرما، زندانبان، پزشك و حكومت نمود می یابد. (میكروفیزیك قدرت)


 

شاید در نگاهی سطحی، این نهادها انسانی تر از شكنجه گران و تعذیب كاران و جلادان پیشین، نظم را در جوامع فعلی برقرار می كنند . اما كاركرد آن ها بسیار گسترده تر و ویران كننتده تر است. این نهادها با انضباط تحمیلی و مراقبت بی وقفه خود از ما انسان هایی مطیع، رام ، منضبط و آرام می سازند.

 انسان هایی شبیه هم، ترسو و بی ادعا.

                             


 منابع     :  "مراقبت و تنبیه" - میشل فوکو- ترجمه: نیکو سرخوش، افشین جهاندیده   - نشر نی-  1378    

jacalyndinh.wordpress.com
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 05:20 ق.ظ
It's the best time to make some plans for the future and it's time to be happy.
I've read this post and if I could I desire to suggest
you few interesting things or suggestions. Maybe you
could write next articles referring to this article.
I want to read even more things about it!
Benjamin
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 11:10 ب.ظ
I am genuinely thankful to the owner of this web site who has shared this wonderful post at here.
م
شنبه 6 آذر 1389 09:18 ق.ظ
سلام
خلاصه خیلی خوبی بود.ممنون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : پیام صبا

آخرین پست ها

جستجو

نویسندگان